Φώτα, Κάμερα, Brexit

Η Βρετανία ψήφισε στις 23 Ιουνίου 2016 να αποχωρήσει από την ΕΕ. Αυτό το κείμενο γράφτηκε την επόμενη εβδομάδα.

Από τότε που η Βρετανία ψήφισε να αποχωρήσει από την ΕΕ, δεχτήκαμε εδώ στο enCAST δεκάδες email και μηνύματα από ανθρώπους που μας ρωτούσαν τι πιστεύαμε ότι θα ακολουθούσε και πώς θα επηρεαζόταν οι αγγλόφωνοι ηθοποιοί σε όλη την Ευρώπη.

Το πρώτο email που ανοίξαμε ήταν από έναν Βρετανό ηθοποιό στην Ισπανία, ο οποίος αναρωτιόταν αν θα έπρεπε να μαζέψει τα πράγματά του και να επιστρέψει στη βροχερή Βρετανία. Και το δεύτερο από έναν Γερμανό ηθοποιό που σκεφτόταν να πάει σε δραματική σχολή στο Λονδίνο και μας ρωτούσε αν έπρεπε να αλλάξει σχέδια.

Και στη συνέχεια ακολούθησαν δεκάδες ακόμα μέσα στη μέρα…

Η μεγαλύτερη ανησυχία, όμως, ερχόταν από ηθοποιούς που αναρωτιόνταν τι στο καλό θα κάνουν σε μερικά χρόνια, όταν η Βρετανία τελικά σηκώσει άγκυρα και αποπλεύσει μόνη της στον Ατλαντικό.

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη όλα τα παραπάνω, αυτή είναι η άποψή μας για το θέμα. Είναι η καλύτερη εκτίμηση που μπορούμε να κάνουμε σε αυτό το στάδιο, δεδομένου ότι οι πολιτικοί σε όλη την Ευρώπη — που θα έπρεπε να γνωρίζουν — δεν έχουν ιδέα!

Ώρα να μαζέψεις τα πράγματά σου & να φύγεις; #

Όταν η ΕΕ ιδρυόταν, ένας από τους πυλώνες στους οποίους στηρίχτηκε ήταν η ελεύθερη κυκλοφορία της εργασίας. Απλά διατυπωμένο, αυτό σήμαινε ότι οποιοσδήποτε από την ΕΕ μπορούσε να ζει και να εργάζεται σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ ήθελε, χωρίς ερωτήσεις.

Γι' αυτό βρίσκεις Πολωνούς υδραυλικούς στο Πόρτσμουθ, Γάλλους ανθοπώλες στη Φλωρεντία, Έλληνες μανάβηδες στη Γρενόμπλ και πλήθος άλλων συνδυασμών επαγγελμάτων και εθνικοτήτων διάσπαρτων σε όλη την ΕΕ.

Τι γίνεται όμως τώρα; Θα πρέπει όλοι οι αλλοδαποί στη Βρετανία — πάνω από 2 εκατομμύρια — να μαζέψουν τα πράγματά τους και να φύγουν; Και θα σταυρωθούν στη Σήραγγα της Μάγχης με τους Βρετανούς που είναι διάσπαρτοι στην Ευρώπη — πάνω από 1 εκατομμύριο — και επιστρέφουν στο σπίτι τους;

Προς το παρόν, όχι.

Επίσημα το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να αποτελεί μέλος της ΕΕ και όλοι οι ευρωπαϊκοί νόμοι και οδηγίες εξακολουθούν να ισχύουν. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει αλλάξει τίποτα και οι Βρετανοί ηθοποιοί μπορούν ακόμα να εργάζονται όπου θέλουν στην ΕΕ, όπως ακριβώς ηθοποιοί από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ μπορούν να ταξιδεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο για να υποδύονται αλλοδαπούς στη βρετανική τηλεόραση.

Αλλά αυτό δεν θα κρατήσει για πάντα, και όπως λένε, τα καλά πράγματα έχουν τέλος.

Τα επόμενα δύο χρόνια η Βρετανία θα διαπραγματεύεται την αποχώρησή της από την ΕΕ, και είναι πιθανό — κάποιοι λένε πιθανότατο — ότι αυτή η ελεύθερη κυκλοφορία εργασίας θα χαθεί μετά από αυτό.

Άρα, όταν κατασταλάξουν οι διαπραγματεύσεις (γύρω στο 2019), ίσως οι Βρετανοί ηθοποιοί να μπορούν να πετούν ελεύθερα στην ηπειρωτική Ευρώπη για να γυρίσουν μια ταινία.

Ή ίσως όχι.

Ίσως αντ' αυτού να χρειάζεται να γεμίσουν βουνά από χαρτιά, να βγάλουν άδεια εργασίας, να περάσουν ιατρικές εξετάσεις και ούτω καθεξής.

Και από την άλλη πλευρά, το 2019 μπορεί ένας νέος Ευρωπαίος ηθοποιός να μπορεί να πάρει το τρένο για το Λονδίνο και να αρχίσει να παρακολουθεί μαθήματα υποκριτικής εκεί…

Ή ίσως όχι.

Ίσως αντ' αυτού να χρειαστεί πρώτα να καταθέσει ένα μεγάλο ποσό σε τράπεζα ως εγγύηση ότι είναι πράγματι φοιτητής.

Το θέμα είναι ότι κανείς δεν ξέρει. Δεν ξέρουμε εμείς. Δεν ξέρουν οι αξιωματούχοι της ΕΕ. Ούτε καν η εκστρατεία υπέρ του Brexit μπορεί να συμφωνήσει για το τι θέλει.

Αυτό που ξέρουμε είναι ότι δεν θα ξέρουμε τίποτα σίγουρο για τουλάχιστον μερικά χρόνια ακόμα, κάτι που καθιστά τον σχεδιασμό εξαιρετικά δύσκολο!

Κάποιες εκτιμήσεις πάντως #

Όμως, ό,τι κι αν συμβεί κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο χρόνων, θα αλλάξει το τοπίο της υποκριτικής στην Ευρώπη.

Πιθανότατα το 2019 οι σκηνοθέτες στην Ευρώπη θα βρίσκουν πιο εύκολο να προσλάβουν έναν ηθοποιό με διαβατήριο χώρας της ΕΕ παρά έναν με βρετανικό διαβατήριο· και οι σκηνοθέτες στη Βρετανία θα βρίσκουν πιο εύκολο να προσλάβουν Βρετανούς ηθοποιούς από ό,τι ηθοποιούς από την ΕΕ.

Πάμε λοιπόν στο 2019 — τι λες γι' αυτές τις προβλέψεις;

Πολλοί Βρετανοί ηθοποιοί που ζουν στην Ευρώπη ανακαλύπτουν ξαφνικά ότι έχασαν το δικαίωμα να ζουν και να εργάζονται όπου θέλουν στην ΕΕ. Δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μαζέψουν τα πράγματά τους και να επιστρέψουν σπίτι. Αποτέλεσμα: περισσότεροι ηθοποιοί στο Ηνωμένο Βασίλειο διεκδικούν λιγότερες δουλειές.

Ένας σκηνοθέτης στην Ευρώπη που χρειάζεται έναν φυσικό ομιλητή της αγγλικής για την ταινία του βρίσκει πολύ πιο εύκολο να προσλάβει έναν ηθοποιό από τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας (που φυσικά ανήκει στην ΕΕ) παρά να ασχοληθεί με τα χαρτιά για έναν ηθοποιό από το Ηνωμένο Βασίλειο. Αποτέλεσμα: περισσότερη δουλειά για τους Ιρλανδούς ηθοποιούς, λιγότερη για τους Βρετανούς.

Ή ίσως ο ίδιος σκηνοθέτης να αποφασίσει ότι μπορεί να τροποποιήσει τον ρόλο ώστε να μην χρειάζεται καθόλου φυσικός ομιλητής της αγγλικής, και να προσλάβει αντ' αυτού έναν τοπικό ηθοποιό που μιλά άριστα αγγλικά. Αποτέλεσμα: περισσότερη δουλειά για τους τοπικούς ηθοποιούς της ΕΕ, λιγότερη για τους Βρετανούς.

Φυσικά, οι μεγαλοπαραγωγές θα είναι διατεθειμένες να τακτοποιήσουν όλες τις βίζες και τα χαρτιά και να πάρουν όποιον ηθοποιό θέλουν — αλλά πόσες μεγαλοπαραγωγές γυρίζονται στην Ευρώπη;

Ακριβώς, όχι πολλές.

Οι μεσαίες και μικρότερες παραγωγές θα ψάχνουν να εξοικονομήσουν χρήμα όπου μπορούν, οπότε αν έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο εξίσου ικανούς ηθοποιούς, έναν στο Ηνωμένο Βασίλειο και έναν στην ΕΕ, θα πάρουν τον ηθοποιό της ΕΕ.

Στην πραγματικότητα, πιθανότατα δεν θα ανακοινώσουν καν τον ρόλο στο Ηνωμένο Βασίλειο και θα τον δημοσιεύσουν μόνο εντός της ΕΕ.

Όλες οι αγγελίες εργασίας στην ΕΕ που δημοσιεύονται στο enCAST, για παράδειγμα, είναι ανοιχτές σε κάθε κατάλληλο ηθοποιό ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας εντός της ΕΕ. Αλλά μετά το 2019 ίσως χρειαστεί να αποκλείουμε τα κάστινγκ της ΕΕ από τους Βρετανούς ηθοποιούς και τα βρετανικά κάστινγκ από τους ηθοποιούς της ΕΕ…

Η κινηματογραφική βιομηχανία που κάποτε άκμαζε #

Ας υποθέσουμε όμως ότι αυτό δεν συμβαίνει. Ας υποθέσουμε ότι η ελεύθερη κυκλοφορία της εργασίας παραμένει.

Ας πούμε ότι κάποιος κινηματογραφικός νεράιδας πασπαλίζει με μαγική σκόνη τους διαπραγματευτές και οι ηθοποιοί από τη Βρετανία αποκτούν ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρώπη, επιτρέποντάς τους να χειρονομούν και να απαγγέλλουν όπου θέλουν, ελεύθεροι να απαγγέλλουν σαιξπηρικούς μονολόγους από το Γουέστμινστερ έως τη Βαρσοβία, ελεύθεροι να αναζητούν εσωτερική παρακίνηση από το Ρόμφορντ έως τη Ρώμη…

Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, τα πράγματα δεν είναι τέλεια, διότι υπάρχει κάτι ακόμα που πρέπει να λάβουμε υπόψη.

Τα τελευταία 8 χρόνια περίπου, η ΕΕ έχει διοχετεύσει περίπου 130 εκατομμύρια ευρώ στη βρετανική κινηματογραφική βιομηχανία. Αυτά τα χρήματα έχουν δαπανηθεί σε παραγωγές, διανομή, φεστιβάλ κινηματογράφου και άλλα, και έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση μιας βρετανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας που απολαμβάνει εκτίμηση — και, τολμάμε να πούμε, φθόνο.

Αλλά με το Ηνωμένο Βασίλειο εκτός ΕΕ, αυτά τα χρήματα θα στερέψουν πολύ σύντομα.

Ξαφνικά η βρετανική κινηματογραφική βιομηχανία βρίσκεται να έχει χάσει ένα σημαντικό κομμάτι χρηματοδότησης — άρα τέλος στα λαμπερά πάρτι ή στα κρυστάλλινα μπολ με ακριβή κοκαΐνη στο καμαρίνι κάθε ηθοποιού. Αντ' αυτού, ηθοποιοί και συντελεστές μένουν άνεργοι καθώς οι παραγωγές περιορίζονται και οι τηλεοπτικές σειρές ακυρώνονται.

Και τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμα.

Τα τελευταία χρόνια υπήρξαν πολλές συμπαραγωγές μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλων χωρών της ΕΕ. Αλλά τώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρεί, ποια κίνητρα έχει ένας παραγωγός στη Βαρκελώνη να συνεργαστεί με έναν στο Μπόλτον όταν θα μπορούσε να έχει καλύτερα φορολογικά κίνητρα και πιο ομαλές συμφωνίες συνεργαζόμενος με κάποιον στη Μπολόνια;

Οι συμπαραγωγές θα στερέψουν και η βρετανική κινηματογραφική και τηλεοπτική βιομηχανία κινδυνεύει να βρεθεί απομονωμένη και σχεδόν χωρίς συμμάχους όταν πρόκειται να μοιραστεί τον κίνδυνο, το κόστος και τα οφέλη της παραγωγής.

Και όλα αυτά οδηγούν σε ένα συμπέρασμα. Η βρετανική κινηματογραφική και τηλεοπτική βιομηχανία θα δεχτεί σκληρό χτύπημα. Ξαφνικά θα βρει ότι οι πόροι έχουν στερέψει και οι φίλοι έχουν ξεχάσει την ύπαρξή της.

Μερικοί ειδικοί μάλιστα προβλέπουν την κατάρρευσή της.

Ίσως να είμαστε λίγο αυστηροί, αλλά κανείς στον κλάδο δεν τολμά να ισχυριστεί ότι η βιομηχανία δεν θα υποφέρει.

Εν τω μεταξύ στην Ευρώπη #

Τι γίνεται όμως 30 χιλιόμετρα πιο πέρα, στην ηπειρωτική Ευρώπη;

Εδώ μπαίνουμε σε περιοχή κρυστάλλινης σφαίρας, αλλά υποψιαζόμαστε ότι το Brexit θα μπορούσε να αποβεί ωφέλιμο για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο.

Πιστεύουμε ότι η ΕΕ θα στραφεί προς τα μέσα και θα δούμε περισσότερες συμπαραγωγές μεταξύ χωρών της ΕΕ. Πιστεύουμε επίσης ότι όταν νέες χώρες, όπως η Τουρκία, προσχωρήσουν, θα φέρουν μαζί τους νέες οπτικές στη δημιουργία ταινιών και θα διευρύνουν το τι σημαίνει να κάνεις «ευρωπαϊκό» κινηματογράφο.

Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος μπορεί πράγματι να κατευθύνεται προς μια νέα εποχή.

Ελπίζουμε.

Ας τα συνοψίσουμε #

Όλοι είναι ειδικοί εδώ, γιατί η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί.

Οπότε, ενώ είναι πολύ δύσκολο να προβλέψουμε με βεβαιότητα τι θα γίνει το 2019 και μετά, είναι ταυτόχρονα και εύκολο — γιατί μια εκτίμηση είναι εξίσου καλή με την επόμενη και εξίσου έγκυρη.

Άρα, τηρουμένων των αναλογιών, με τα χαρτιά στο τραπέζι και το χέρι στην καρδιά, ήρθε η ώρα να ανοίξουμε τους φακέλους για να δούμε ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν.

Και ο νικητής είναι…

Οι ηθοποιοί που εδρεύουν στην ΕΕ. Θα υπάρχουν περισσότερες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές στην Ευρώπη και άρα περισσότερη δουλειά για τους ηθοποιούς της ΕΕ — τόσο για εκείνους που εργάζονται στη μητρική τους γλώσσα όσο και για εκείνους που συμμετέχουν σε αγγλόφωνες παραγωγές στην Ευρώπη — ιδίως επειδή υπάρχουν λιγότεροι Βρετανοί ηθοποιοί που διεκδικούν αυτούς τους ρόλους.

Και ο νικητής είναι…

Οι φυσικοί ομιλητές της αγγλικής που ζουν στην Ευρώπη. Ή τουλάχιστον εκείνοι οι λίγοι τυχεροί που διατηρούν το δικαίωμα να εργάζονται οπουδήποτε στην Ευρώπη (ίσως επειδή έχουν διπλή υπηκοότητα μέσω ενός Ιρλανδού παππού ή κάτι εξίσου απίθανο). Θα βρουν περισσότερες δουλειές και λιγότερο ανταγωνισμό.

Και ο χαμένος είναι…

Η βρετανική κινηματογραφική βιομηχανία. Σπαρακτικό, γιατί έχει παράξει αξιόλογο κινηματογράφο — αλλά η παραγωγή ταινιών και τηλεοπτικών σειρών στο Ηνωμένο Βασίλειο θα υποχωρήσει σημαντικά, και αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι οι Βρετανοί ηθοποιοί δεν θα έχουν τα καλύτερα αποτελέσματα. Θα υπάρχουν περισσότεροι ηθοποιοί που κυνηγούν λιγότερες δουλειές και, φυσικά, πολύ λιγότερες ευκαιρίες να εργαστούν στην Ευρώπη, με 27 χώρες να κλείνουν ξαφνικά την πόρτα.

Ήρθε η ώρα να πανικοβληθούμε; #

Αυτό εξαρτάται από το ποιος είσαι.

Αν είσαι Βρετανός ηθοποιός στο Ηνωμένο Βασίλειο, δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά που μπορείς να κάνεις για να προετοιμαστείς για αυτό που θα συμβεί σε μερικά χρόνια.

Εκτός κι αν αποκτήσεις δεύτερο διαβατήριο από χώρα της ΕΕ, θα διαπιστώσεις ότι θα υπάρχουν λιγότερες ευκαιρίες για σένα στην Ευρώπη, αλλά και λιγότερες στο σπίτι σου.

Αν όμως είσαι ηθοποιός που εδρεύεις στην Ευρώπη, ίσως να μπορείς να προετοιμαστείς για ένα καλύτερο μέλλον.

Ίσως η βελτίωση των αγγλικών σου και η παρακολούθηση εργαστηρίων υποκριτικής στα αγγλικά να είναι καλές κινήσεις για να αποκτήσεις ένα πλεονέκτημα — ώστε όταν οι Βρετανοί ηθοποιοί στην Ευρώπη αναγκαστούν να αποχωρήσουν, εσύ να είσαι εκεί για να καλύψεις το κενό.

Μια τελευταία λέξη #

Το enCAST δεν έχει πολιτική τοποθέτηση και δεν θέλουμε να σχολιάσουμε την πολιτική πτυχή του Brexit. Ωστόσο, πρέπει να πούμε ότι κατά τη γνώμη μας δεν ήταν μια καλή κίνηση για την κινηματογραφική βιομηχανία στη Βρετανία και για τους ηθοποιούς της.

Ελπίζουμε να κάνουμε λάθος. Ελπίζουμε η βρετανική κινηματογραφική βιομηχανία να μη βγει ζημιωμένη και να συνεχιστούν οι συμπαραγωγές μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ. Ελπίζουμε επίσης να συνεχιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία εργασίας μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ… αλλά αναγνωρίζουμε ότι η κατάσταση δεν δείχνει καλή για τη Βρετανία, κάτι που μας κάνει να λυπούμαστε.