Lights, Camera, Brexit

Groot-Brittannië stemde op 23 juni 2016 voor uittreding uit de EU. Dit stuk werd de week daarna geschreven.

Sinds de Britse uitslag hebben we bij enCAST tientallen e-mails en berichten gekregen van mensen die willen weten wat er volgens ons gaat gebeuren en hoe dit Engelssprekende acteurs door heel Europa zal beïnvloeden.

De eerste e-mail die we openden was van een Britse acteur in Spanje die zich afvroeg of hij zijn koffers moest pakken en terug moest naar het regenachtige Verenigd Koninkrijk. De tweede was van een Duitse acteur die overwoog naar een toneelschool in Londen te gaan en ons vroeg of hij die plannen beter kon herzien.

En daarna volgden er de hele dag door nog tientallen meer…

De grootste zorg leefde wellicht bij acteurs die zich afvroegen wat er over een paar jaar van hen zou worden, als Groot-Brittannië definitief de loopplank ophaalt en alleen de Atlantische Oceaan invaart.

Dit is dus onze kijk op de zaak. Het is ons beste gokje, en dat is op dit moment zo goed als het maar kan — zeker als je bedenkt dat politici door heel Europa (die het zouden moeten weten) ook geen flauw idee hebben!

Koffers pakken en vertrekken? #

Toen de EU destijds werd opgebouwd, was vrij verkeer van werknemers een van de pijlers waarop ze rustte. Simpel gezegd: iedereen uit de EU mocht in elk EU-land naar keuze wonen en werken, zonder vragen.

Dat is dan ook de reden waarom je Poolse loodgieters in Portsmouth vindt, Franse bloemisten in Florence, Griekse groenteboeren in Grenoble en nog tal van andere allitererende beroepen en nationaliteiten verspreid over de EU.

Maar wat nu? Moeten alle buitenlanders in Groot-Brittannië (meer dan twee miljoen) hun koffers pakken en vertrekken? En zullen alle Britten verspreid over Europa (meer dan één miljoen) hen ergens in de Kanaaltunnel kruisen op weg naar huis?

Voorlopig niet.

Officieel maakt het Verenigd Koninkrijk nog steeds deel uit van de EU en zijn alle EU-wetten en -richtlijnen nog van kracht. Er is dus niets veranderd: Britse acteurs kunnen nog altijd overal in de EU werken, net zoals acteurs uit de EU naar het VK kunnen reizen om buitenlanders te spelen in Britse televisieproducties.

Maar dit duurt niet eeuwig, en zoals ze zeggen: al het goede komt ooit ten einde.

De komende twee jaar onderhandelt Groot-Brittannië over zijn uittreding uit de EU, en het is mogelijk — sommigen zeggen zelfs waarschijnlijk — dat het vrije verkeer van werknemers daarna verdwijnt.

Als het stof van de onderhandelingen is neergedaald (ergens rond 2019), kunnen Britse acteurs misschien nog steeds vrijelijk naar het Europese vasteland vliegen om een film op te nemen.

Of misschien niet.

Misschien moeten ze dan bergen papierwerk invullen, een werkvergunning aanvragen, een medisch onderzoek ondergaan, enzovoort.

En aan de andere kant: in 2019 is er een kans dat een jonge Europese acteur de trein naar Londen neemt en daar op een toneelschool begint te doen alsof hij een boom is…

Of misschien niet.

Misschien moeten ze dan eerst een flink bedrag op een bankrekening storten als bewijs dat ze een echte student zijn.

Het punt is: niemand weet het. Wij weten het niet. De EU-top weet het niet. Zelfs de Leave-campagne in het VK is het onderling niet eens over wat ze willen.

Het enige wat we weten, is dat we nog minstens een paar jaar in het ongewisse blijven — wat plannen er bijzonder moeilijk van maakt!

Toch maar wat speculeren #

Maar wat er de komende twee jaar ook gebeurt, het zal het gezicht van het acteren in Europa veranderen.

De kans is groot dat filmregisseurs in Europa in 2019 liever een acteur met een EU-paspoort inhuren dan iemand met een Brits paspoort; en regisseurs in Groot-Brittannië zullen eerder voor Britse acteurs kiezen dan voor EU-acteurs.

Vooruitkijken naar 2019: wat dacht je van deze voorspellingen?

Veel Britse acteurs die in Europa wonen, ontdekken dat ze het recht hebben verloren om overal in de EU te wonen en werken. Ze hebben geen keus en pakken hun koffers om naar huis te gaan. Gevolg: meer acteurs in het VK die strijden om minder werk.

Een regisseur in Europa die een native speaker Engels nodig heeft voor zijn film, kiest veel liever voor een acteur uit de Republiek Ierland (dat uiteraard in de EU blijft) dan dat hij alle papieren regelt voor een acteur uit het VK. Gevolg: meer werk voor Ierse acteurs, minder werk voor Britse acteurs.

Of misschien besluit diezelfde regisseur dat hij de rol wat kan bijsturen en helemaal zonder native speaker Engels kan — en neemt hij in plaats daarvan een lokale acteur met een bijna-native niveau Engels. Gevolg: meer werk voor lokale EU-acteurs, minder werk voor Britse acteurs.

Grootbudgetfilms zullen uiteraard bereid zijn om alle visa en papieren te regelen en elke gewenste acteur in te huren — maar vraag jezelf eens af hoeveel grootbudgetfilms er in Europa worden gemaakt.

Precies: niet veel.

Middelgrote en kleinere producties zullen kosten besparen waar ze kunnen. Dus bij twee even geschikte acteurs — één in het VK en één in de EU — kiezen ze voor de EU-acteur.

Ze zullen de rol waarschijnlijk zelfs niet in het VK adverteren en hem gewoon binnen de EU uitzetten.

Alle vacatures in de EU die op enCAST worden geplaatst, staan bijvoorbeeld open voor elke geschikte acteur, ongeacht waar die in de EU woont. Maar na 2019 kan het zo zijn dat EU-vacatures worden geblokkeerd voor Britse acteurs, en Britse vacatures voor EU-acteurs…

De filmindustrie die vroeger bloeiend heette #

Maar stel dat dit niet gebeurt. Stel dat het vrije verkeer van werknemers toch blijft bestaan.

Laten we zeggen dat de filmfee wat goudstof strooit over de onderhandelaars en dat Britse acteurs vrij door Europa mogen bewegen — dat ze overal mogen gebaren en declameren, vrij om Shakespeariaanse monologen op te voeren van Westminster tot Warschau, vrij om hun method-inspiratie te zoeken van Romford tot Rome…

Zelfs in dat geval is niet alles koek en ei, want er is nog iets anders waar we rekening mee moeten houden.

In de afgelopen acht jaar heeft de EU zo'n €130 miljoen overgemaakt aan de Britse filmindustrie. Dat geld is besteed aan filmproductie, filmdistributie, filmfestivals en meer, en heeft bijgedragen aan een gerespecteerde en, durf we te zeggen, benijde filmindustrie.

Maar zodra het VK buiten de EU staat, valt die geldkraan heel snel dicht.

Plotseling mist de Britse filmindustrie een flink deel van haar budget — geen glitzy feesten meer of kristallen schalen met dure cocaine op de kleedkamer van elke acteur. Nee, in plaats daarvan staan acteurs en crew op straat als filmproducties worden teruggeschroefd en televisieseries in de ijskast verdwijnen.

En het wordt nog erger.

De afgelopen jaren zijn er veel coproducties geweest tussen het VK en andere EU-landen. Maar nu het VK eruit stapt: welke reden heeft een productiehuis in Barcelona nog om samen te werken met een huis in Bolton, als het betere belastingvoordelen en soepelere afspraken kan krijgen door samen te werken met een huis in Bologna?

Coproducties zullen opdrogen en de Britse film- en televisie-industrie dreigt geïsoleerd te raken, min of meer zonder vrienden als het gaat om het delen van de risico's, de kosten en de opbrengsten van filmproductie.

En dit leidt allemaal naar één conclusie. De Britse film- en televisie-industrie gaat het zwaar te verduren krijgen. Ze zal merken dat het geld opdroogt en dat vrienden haar zijn vergeten.

Sommige experts voorspellen zelfs een ineenstorting.

Misschien zijn we wat hard, maar niemand in de industrie durft te beweren dat ze er geen schade van zal ondervinden.

Ondertussen in Europa #

Maar wat met het Europese vasteland, twintig mijl verderop over het water?

We begeven ons hier diep in glazebolterritorium, maar we vermoeden dat de Brexit goed kan uitpakken voor de Europese film.

Wij denken dat de EU meer naar binnen zal keren en dat we meer coproducties tussen EU-landen zullen zien. We denken ook dat nieuwe landen, zoals Turkije, bij toetreding een nieuwe blik op filmmaking zullen meebrengen en zullen verbreden wat een "Europese" filmstijl eigenlijk inhoudt.

De Europese film staat misschien aan het begin van een nieuw tijdperk.

Dat hopen we althans.

Samengevat #

Iedereen is hier expert, want de waarheid is dat niemand echt weet wat er gaat gebeuren.

Het is dan ook heel moeilijk om met enige zekerheid te voorspellen wat er in 2019 en daarna zal gebeuren — maar tegelijk is het makkelijk, want de ene gok is even goed als de andere en even geldig.

Dus, eerlijk gezegd, kaarten op tafel, hand op het hart: het is tijd om de enveloppen te openen en te ontdekken wie hier wint en wie verliest.

En de winnaar is…

In de EU gevestigde acteurs. Er zullen meer film- en televisieproducties in Europa zijn, dus meer werk voor EU-acteurs — zowel voor wie in hun eigen taal werkt als voor wie meedoet aan Engelstalige producties in Europa — zeker omdat er minder Britse acteurs zijn die op die rollen azen.

En de winnaar is…

Engelstalige native speaker-acteurs in Europa. Of in elk geval de gelukkigen die het recht behouden om overal in Europa te werken (misschien hebben ze een dubbele nationaliteit via een Ierse grootouder of iets even onverwachts). Zij vinden meer werk en hebben minder concurrentie.

En de verliezer is…

De Britse filmindustrie. Hartverscheurend, want ze heeft prachtige cinema voortgebracht — maar de film- en televisieproductie in het VK gaat er flink op achteruitgaan. Dat betekent op zijn beurt dat Britse acteurs het niet makkelijk zullen hebben. Er zijn meer acteurs die achter minder werk aanzitten, en uiteraard veel minder kansen voor die acteurs om in Europa te werken nu 27 landen plotseling de deur sluiten.

Is het tijd om in paniek te raken? #

Dat hangt ervan af wie je bent.

Ben je een Britse acteur in het VK, dan is er helaas niet veel wat je kunt doen om je voor te bereiden op wat er over een paar jaar staat te gebeuren.

Tenzij je een tweede paspoort uit een EU-land weet te bemachtigen, zul je merken dat er minder kansen voor je zijn in Europa — en ook thuis zullen ze niet toenemen.

Maar ben je een in Europa gevestigde acteur, dan kun je je misschien voorbereiden op een betere toekomst.

Je Engels verbeteren en acteerlessen in het Engels volgen zijn goede manieren om een voorsprong te nemen — zodat jij klaarstaat om het gat te vullen als de Britse acteurs in Europa moeten vertrekken.

Tot slot #

enCAST is niet politiek en we willen geen uitspraken doen over de politiek van de Brexit. Maar we moeten wel zeggen dat het naar onze mening geen goede zet is voor de filmindustrie in Groot-Brittannië en de acteurs daar.

We hopen dat we het mis hebben. We hopen dat de Britse filmindustrie geen klappen krijgt en dat er coproducties tussen het VK en de EU blijven bestaan. We hopen ook dat het vrije verkeer van werknemers tussen het VK en de EU voortduurt… maar we zien ook in dat de situatie er voor Groot-Brittannië niet goed uitziet, en dat stemt ons treurig.