Υποκριτική στον Κινηματογράφο vs Υποκριτική στο Θέατρο

Έμπειροι ηθοποιοί συχνά λένε ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην υποκριτική μπροστά στην κάμερα και στη σκηνή του θεάτρου.

Ο περίφημος Michael Caine είχε πει ότι το θέατρο «είναι επέμβαση με νυστέρι», ενώ ο κινηματογράφος «είναι επέμβαση με λέιζερ».

Τι εννοούσε όμως; Τι εννοούν οι ηθοποιοί όταν μιλούν για αυτή τη διαφορά;

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς ο κινηματογράφος και το θέατρο αποτελούν εντελώς διαφορετικές εμπειρίες για τον ηθοποιό.

Σειρά & διάρκεια #

Μια θεατρική παράσταση αρχίζει από την πρώτη σελίδα, ακολουθεί κάθε σκηνή με τη σειρά της και τελειώνει στην τελευταία – και όταν παίζεται μπορεί να διαρκεί 2 ώρες.

Ένα φιλμ μπορεί να χρειαστεί 3 εβδομάδες ή 3 μήνες (ή και περισσότερο) για να ολοκληρωθεί, και συχνά τα γυρίσματα ξεκινούν από τη Σκηνή 27, συνεχίζουν με τη Σκηνή 89, μετά τη Σκηνή 2 – με άλλα λόγια, γυρίζεται εντελώς εκτός σειράς.

Για τον ηθοποιό αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διατηρείς τα συναισθήματα που χρησιμοποίησες σε κάθε σκηνή. Για παράδειγμα, ο χαρακτήρας σου μπορεί να νιώθει ευάλωτος στη Σκηνή 23, και τρεις εβδομάδες αργότερα, όταν γυρίσεις τη Σκηνή 24, πρέπει να θυμάσαι ότι ήσουν ευάλωτος στην προηγούμενη.

Μερικοί ηθοποιοί έχουν φτάσει στο σημείο να κρατούν έναν πίνακα με τα συναισθήματά τους για κάθε σκηνή.

Το βασικό συμπέρασμα: ο ηθοποιός κινηματογράφου πρέπει να κατανοεί το συναίσθημα κάθε σκηνής και να παρακολουθεί πώς εξελίσσεται ο χαρακτήρας του μέσα στην ιστορία.

Οικειότητα #

Ο κινηματογράφος είναι αναμφίβολα πολύ πιο οικείος από το θέατρο.

Στο θέατρο, οι κινήσεις σου πρέπει να είναι ορατές και στον μύωπα θεατή που κάθεται 100 μέτρα πιο πίσω, στην τελευταία σειρά – εξού και οι υπερβολικές κινήσεις και τα πλατιά χειρονομιακά σχήματα.

Στο φιλμ όμως, η κάμερα μπορεί να είναι τόσο κοντά που ολόκληρη η οθόνη να γεμίζει από ένα μόνο μάτι, και η παραμικρή κίνηση ή αναλαμπή να είναι ορατή από όλο το κοινό.

Το ίδιο ισχύει και για τον ήχο. Στο θέατρο, τα λόγια σου πρέπει να φτάνουν μέχρι τον βαρήκοο θεατή στο βάθος του σκοταδιού.

Στα γυρίσματα όμως, το υπερευαίσθητο μικρόφωνο μπορεί να αποτυπώσει και την πιο ελαφριά σου ανάσα και να την ηχήσει σε όλη την αίθουσα.

Στην ουσία, η υποκριτική στον κινηματογράφο είναι «μικρότερη» και «πιο ήσυχη». Στο θέατρο μπορεί να εκφράσεις αηδία ρίχνοντας το κεφάλι σου πίσω και μορφάζοντας· στο φιλμ αρκεί ένα στιγμιαίο σφίξιμο στη γωνία του στόματός σου.

Το βασικό συμπέρασμα: στον κινηματογράφο παίξε φυσικά, όπως στην πραγματική ζωή – και πάνω απ' όλα, κράτα το μικρό.

Επαναλήψεις #

Στο θέατρο δεν έχεις τη δυνατότητα να ξαναπαίξεις μια σκηνή αν ξεχάσεις τα λόγια σου ή κάτι πάει στραβά. Απλώς συνεχίζεις μπρος.

Στο φιλμ όμως, έχεις την ευκαιρία να δοκιμάσεις διαφορετικές ιδέες σε κάθε λήψη και να κάνεις λεπτές αλλαγές για να δεις τι δουλεύει.

Το βασικό συμπέρασμα: στον κινηματογράφο, έχε μερικές ιδέες για το πώς θα παίξεις κάθε σκηνή και άσε τον εαυτό σου να πειραματιστεί.

Οικειότητα με το έργο #

Ο Laurence Olivier θα αντιμετώπιζε οργή από το κοινό αν, παίζοντας τον Άμλετ, έλεγε «Να ζεις ή να μη ζεις – αυτό ρωτάω».

Αυτό συμβαίνει γιατί πολλά θεατρικά έργα είναι βαθιά οικεία στο κοινό. Πολλοί γνωρίζουν το κείμενο λέξη προς λέξη.

Βέβαια, τα νέα έργα δεν έχουν αυτό το πρόβλημα – αν ένας ηθοποιός κάνει λάθος, κανείς στο κοινό δεν θα το καταλάβει.

Αλλά σχεδόν κανένα φιλμ (εκτός από κινηματογραφικές αποδόσεις θεατρικών) δεν έχει σενάριο σκαλισμένο στην πέτρα. Αν ο υπολοχαγός Κίλγκορ είχε πει «Έχω αρχίσει να εκτιμώ τη μυρωδιά του ναπάλμ το πρωί», κανείς δεν θα το είχε παρατηρήσει.

Ναι, δεν είναι τόσο εμβληματική セリフ όσο η πρωτότυπη, αλλά το κοινό δεν θα είχε νοιαστεί.

Και φυσικά το ίδιο ισχύει για τους χαρακτήρες. Όλοι γνωρίζουν (ή νομίζουν ότι γνωρίζουν) ποιος ήταν ο Άμλετ, αλλά το κοινό δεν είχε την παραμικρή ιδέα πώς θα ήταν η Αμελί πριν κυκλοφορήσει η ταινία. Μπορούσε να είναι ακριβώς όπως ήθελαν ο σκηνοθέτης Ζαν-Πιερ Ζινέ και η Audrey Tautou.

Το βασικό συμπέρασμα: στο θέατρο μείνε πιστός στο κείμενο· στον κινηματογράφο έχεις περισσότερη ελευθερία να πειραματιστείς και να αυτοσχεδιάσεις.

Προετοιμασία #

Όταν συμμετέχεις σε μια θεατρική παράσταση, πιθανότατα θα ξεκινήσεις σε μια αίθουσα πρόβας με όλους τους άλλους ηθοποιούς και τον σκηνοθέτη, και θα αρχίσεις να αναπτύσσεις το έργο μαζί τους.

Ως ομάδα, θα πειραματιστείτε, θα δοκιμάσετε διαφορετικές ιδέες, θα ανταλλάξετε απόψεις μεταξύ σας και σιγά-σιγά θα χτίσετε την παράσταση ώσπου να είναι έτοιμη.

Παράλληλα, πιθανότατα θα μαθαίνεις και τους ρόλους σου.

Στον κινηματογράφο τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.

Μόλις έχεις το σενάριο, κάθεσαι μόνος σου, μαθαίνεις τα λόγια σου και προσπαθείς νοητικά να φανταστείς πώς θα φαίνεται και πώς πρέπει να αποδοθεί κάθε σκηνή.

Όταν έρθει επιτέλους η μέρα των γυρισμάτων, μπορεί να γνωρίσεις τους άλλους ηθοποιούς για πρώτη φορά 10 λεπτά πριν αρχίσει το γύρισμα. Ίσως να έχεις λίγες στιγμές μόνος με τον σκηνοθέτη για να συζητήσετε τη σκηνή… ή ίσως και όχι.

Και όταν γυρίσεις τη σκηνή, ο σκηνοθέτης μπορεί κάλλιστα να σου πει να ξεχάσεις αυτό που έκανες και να δοκιμάσεις κάτι εντελώς διαφορετικό.

Το βασικό συμπέρασμα: μόνος σου, πρέπει να μελετήσεις και να γνωρίσεις το σενάριο σε βάθος, και να ετοιμάσεις διαφορετικές επιλογές για την ερμηνεία κάθε σκηνής.

Τελικό Συμπέρασμα #

Μην πιστεύεις ότι επειδή τα πήγες καλά στο θέατρο, θα τα πας εξίσου καλά και μπροστά στην κάμερα. Ή το αντίστροφο.

Οπότε αν περνάς από το ένα μέσο στο άλλο, θυμήσου: μην παίρνεις τίποτα ως δεδομένο!